Bedrijfssteun: meer dan maneges

• Alle subsidies afschaffen?
• Steunmaatregelen: what’s in the pocket?
• Wat levert het op?
• Wat kan en moet beter?

Alle subsidies afschaffen?

Verhalen over maneges en sauna’s leveren niet alleen sappige persverhalen over subsidiebollenwinkels op, problematischer is dat ze ook bepaalde simplistische ideeën over bedrijfssteun voeden.

Zo hoor je wel eens zeggen dat men best al die complexe subsidies zou afschaffen en vervangen door een eenvoudige belastingverlaging voor de bedrijven. Dan zou iedereen tenminste evenveel uit de pot krijgen en moet niemand nog lastige formulieren invullen.

Klinkt mooi, maar is eigenlijk onzinnig, zoals volgend voorbeeld aantoont.

Vandaag kunnen bedrijven subsidies krijgen voor onderzoek en ontwikkeling. Het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT) keerde vorig jaar meer dan 135 miljoen euro uit. Het IWT is streng en steunt enkel echt innovatieve projecten. Dat levert wel degelijk een grote meerwaarde op. In het verleden werden zo een aantal grensverleggende ontwikkelingen inzake ecologisch wonen of patiëntenbehandeling mogelijk, evenals meer werkbare productiemethodes in de industrie.

Stel nu dat de Vlaamse regering bevoegd wordt voor de vennootschapsbelasting en beslist; “Die IWT-bollenwinkel gaan we afschaffen en vervangen door een lineaire belastingverlaging van 135 miljoen euro.” Wat dan?

Volgens cijfers van de studiedienst van de Vlaamse regering zijn er anno 2011 ongeveer 320.000 firma’s in Vlaanderen.Stel dat de helft daarvan verlieslatend is (wat hopelijk niet het geval is), dan zou de 135 miljoen euro korting op de vennootschapsbelasting verdeeld worden over 160.000 bedrijven, of gemiddeld 843,75 euro per bedrijf per jaar.

Geef toe: veel innovatie, onderzoek of ontwikkeling zullen onze bedrijven voor die 850 euro niet kunnen kopen….

Samengevat: er is op zich geen probleem met overheidssteun aan bedrijven. Meer nog, ik ben van mening dat subsidies een doeltreffend instrument vormen in handen van de overheid om bedrijven te stimuleren maatschappelijk verantwoorde investeringen te doen in bijvoorbeeld werkbaar werk, onderzoek en ontwikkeling, opleiding en milieu. Investeringen die zonder steun niet of te weinig zouden gebeuren.

Waar ik wel grote vragen bij heb, zijn een aantal belangrijke aspecten van het huidige Vlaamse bedrijfsondersteuningsbeleid.

Steunmaatregelen: what’s in the pocket?

• IWT-steun innovatie op initiatief bedrijven: 136 miljoen euro
• ecologiepremie: 102 miljoen euro
• strategische opleidings- en investeringssteun: 40 miljoen euro
• KMO-portefeuille: 33 miljoen euro
• Bedrijventerreinen: 20 miljoen euro
• ondernemerschapsbeleid: 6 miljoen euro
• peterschapsprojecten: 3 miljoen euro
• pre-starters: 2,5 miljoen euro
• ondernemersvriendelijke gemeente: 2 miljoen euro

Samen dus al 344,5 miljoen euro.

En dan vergeten we nog de talloze middelen die via andere kanalen, zoals het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) of het Hermesfonds, naar de werkgeversorganisaties vloeien.

Wat levert het op?

Over dat EFRO toch dit. Vlaanderen heeft als één van de vier EFRO-prioriteiten gekozen voor het bevorderen van het Vlaamse ondernemerschap in de meest brede zin, met het oog op een maximale creatie van werkgelegenheid en economisch groei.

Koken kost geld, dus laten we niet alle steunmaatregelen over dezelfde kam scheren, maar ik stel me toch vragen over de effectiviteit van bepaalde maatregelen. Zeker als je beseft dat de echte resultaten niet of nauwelijks gemonitord worden, laat staan dat er gevolg aan gegeven zou worden.

Ik stel me bijvoorbeeld de vraag waarom het Agentschap Ondernemen (EFRO/Hermes) ondernemerschap subsidieert in het kleuteronderwijs of productiehuizen betaalt voor tv-programma’s om het ondernemerschap te bevorderen. Omdat ondernemerschap in Vlaanderen vaak een te slechte reputatie heeft, wordt wel eens aangehaald ter verdediging van deze subsidies. Wat moeten de vakbonden dan zeggen?

Niet dat het geen leuke tv kan zijn of dat projectmatig werken of een bedrijfsbezoek organiseren voor kleuters niet oké is, maar is dit de manier om het onderwijs of de media te subsidiëren en toegevoegde waarde of een warm Vlaanderen te creëren?

Het is onmogelijk te meten welk effect deze projecten hebben op de economische meerwaarde of de tewerkstelling van de Vlaamse bevolking. Ik dacht nochtans dat deze Vlaamse regering ging voor een effectieve en efficiënte overheid, of is dat enkel een rookgordijn?

In een studie van prof. Luc Sels e.a. (‘Ondernemerschap, een motor van jobcreatie?’) van 2010 wordt zeer overtuigend bewezen dat het totale effect van de opstart van nieuwe ondernemingen in termen van werkgelegenheid quasi nihil is. Dit wordt eveneens bewezen door verschillende buitenlandse studies.

Veel belangrijker is wat er precies opgestart wordt, aangezien een kleine groep van bedrijven verantwoordelijk is voor het grootste deel van de welvaarts- en jobcreatie.

Ik wil dan ook oproepen om de steun naar ondernemerschapoverzichtelijker te maken - en zeker vooraleer bedrijven worden opgestart (media, onderwijs, prestarters, starters, ..) - en nauwgezet te evalueren op doeltreffendheid. Het heeft geen nut van iedereen een ondernemer te willen maken als dit noch de welvaart, noch het welzijn van de mensen vergroot.

Wat kan en moet beter?

Dit brengt ons tot een aantal belangrijke syndicale eisen over bedrijfssteun.

Ten eerste moet steun altijd dienen om een duidelijk meetbare en controleerbare doelstelling te behalen (creatie van werkgelegenheid, een opleidingsprogramma, …) en worden vage doelstelling als "bevorderen van het ondernemerschap" (al dan niet bij kleuters) best vermeden.

Ten tweede moet er meer transparantie komen over wie waarom hoeveel steun krijgt. Dit is vandaag bijvoorbeeld één van de pijnpunten bij de Strategische Investerings- en Opleidingssteun (tegenwoordig beter bekend als sauna- en managesteun). Deze dossiers zijn “top secret” en worden politiek beslist door de Vlaamse regering.

Daarom eisen wij een dubbele transparantie tegenover deze dossiers.

Enerzijds moet er een onafhankelijke controle komen op de inhoud van deze dossiers. Ik begrijp dat een steunaanvraag vaak gevoelige bedrijfsinformatie bevat en dus niet zomaar openbaar kan worden gemaakt. Wat wel kan is een onafhankelijke controle organiseren door het Raadgevend Comité van het Agentschap Ondernemen (waar zowel werkgevers- als werknemersorganisaties in vertegenwoordigd zijn), zoals nu reeds het geval is bij IWT-steun (daar krijgt de Raad van Bestuur elke maand toelichting en inzage bij de goedgekeurde en afgewezen steunaanvragen).

Anderzijds moeten de overlegorganenop het bedrijf meer betrokken worden bij de steunaanvraag, als bijkomende controle op de correcte aanwending van de toegekende middelen (dit is reeds het geval voor opleidingssteun, maar nog niet voor investeringssteun).

Of zoals professor Sels het verwoordde: we mogen ons niet laten verleiden te schieten met hagel en hopen dat er een eend voorbij vliegt.

• Deze tekst verscheen als opiniestuk op deredactie.be