Standpunt Vlaams ABVV - Evenredige arbeidsdeelname en diversiteit

• Situering
• Analyse
• Politieke voorstellen
• Eigen voorstellen

Situering

Vlaams minister van Werkgelegenheid Frank Vandenbroucke heeft in zijn “beleidsnota Werk 2004-2009” het diversiteitsbeleid opgenomen. In het kader van een “diversiteitsfonds” waarin de middelen gebundeld worden, staat tevens één globale evaluatie van de efficiëntie en effectiviteit van de acties en plannen in functie van het bereiken van de doelstelling. 2005 is dus een overgangsjaar waarin het beleid wordt geëvalueerd.
In zijn beleidsnota noemt hij tevens de operationele engagementen van de Gemeenschappelijke Platformteksten van 3 december 2002 en 2 december 2003, en stelt hij dat ze moeten versterkt worden. De diversiteitscommissie van de SERV evalueert op dit moment het behalen van de doelstellingen van de platformteksten.
De diversiteitsconsulenten zijn hierin het engagement van de vakbonden. Het derde werkingsjaar van het project “diversiteitsconsulenten” is opgestart op 1 maart 2005. Op dit moment is ook de evaluatie van dit project lopende, met het oog op een structurele subsidiëring.

Analyse

De tussentijdse evaluatie van het Pact van Vilvoorde heeft uitgewezen dat doelstelling 5 over de achterstand van vrouwen en kansengroepen inzake deelname aan het arbeidsproces één van de doelstellingen is die het minst bereikt wordt. Daarom is zij als prioriteit weerhouden.

Op dit moment wordt ook de evaluatie van het tweede werkingsjaar gemaakt van de platformtekst gemaakt binnen de SERV. Dezelfde vaststelling keert hier terug: we stellen opnieuw vast dat de werkloosheidsgraad van allochtonen niet verbetert, wel integendeel: in 2003 was meer dan 27 % van de allochtonen werkloos, wat 2 % meer is dan het jaar voordien en een sterkere stijging is dan bij autochtonen! Ook de werkzaamheidsgraad van niet EU-15 is sterker gedaald.

De wegen naar werk waren: een substantiële vermindering van de ongekwalificeerde uitstroom van allochtone jongeren uit het onderwijs (onder meer via uitbouw van het alternerend leren); erkennen van verworven competenties  (laat onder meer toe om buitenlandse diploma’s van nieuwkomers te honoreren op de arbeidsmarkt); een substantieel aanbod Nederlands Tweede Taal en functioneel Nederlands; verbeteren van de trajectbegeleiding; instroombevorderende maatregelen bij de ondernemingen zelf; en het ontwikkelen van management van diversiteit. Op veel, zo niet al die terreinen werden bijkomende inspanningen geleverd. Maar zoals reeds gesteld is de arbeidsmarktpositie van de allochtonen, en wellicht ook van de personen met een arbeidshandicap, er desondanks op achteruit gegaan. Dit betekent dat de uitgetekende wegen naar werk niet volstaan.

Ons eigen concreet engagement als ABVV namen we ook effectief op.
We namen 5 FTE diversiteitsconsulenten in dienst; die verwezenlijkten in hun tweede werkingsjaar ook 168 syndicale actieplannen, waarvan 100 in bedrijven.
Wel is het zo dat de medewerking van beroepssecretarissen nog altijd ongelijk is, en dat  de weerstand bij sommigen nog niet weggewerkt is. En het blijft zo dat deze werking en de continuering ervan zeer afhankelijk is van subsidies, en dus nog helemaal niet verankerd is in onze werking.

Politieke voorstellen

Dit jaar werd het beleid al op een aantal terreinen bijgestuurd: er is de invoering van een diversiteitstoets (dit wil zeggen dat alle maatregelen hun positieve effect op kansengroepen), de mainstreaming van diversiteitsbeleid (veralgemening); er is een grotere verscheidenheid aan diversiteitsplannen en diversiteitsacties; de nieuwe convenanten met SERR/RESOC.
Daarnaast zijn er de laatste maanden verschillende voorstellen gedaan uit verschillende politieke hoeken.

- Anoniem solliciteren
Verschillende parlementsleden dienden een wetsvoorstel in om anoniem solliciteren mogelijk te maken. Dit wordt nu ook onderzocht door de VDAB. Daarbij zou men het werkgevers die via de consulent of via de KISS een werknemer zoeken, onmogelijk maken om te de persoonsgegevens te kennen van de werkzoekenden.
Dit systeem heeft het voordeel dat een werkgever bij de eerste selectie niet kan selecteren op basis van de (allochtone) naam.
Dit systeem heeft echter heel wat nadelen: de vraag blijft of discriminatie zo vermeden wordt, gezien het vervolg van de procedure niet anoniem kan gebeuren; het verlaten van de transparantie van de arbeidsmarkt; het risico dat werkgevers niet meer bij VDAB werkzoekenden zoeken maar via de private arbeidsmarkt (deze zouden dan niet verplicht zijn om het systeem van anoniem solliciteren toe te passen), waardoor ook werkgevers dreigen minder naar VDAB en meer naar de private arbeidsmarkt zullen gaan; de hypotheek op de samenwerking tussen privé en publieke intermediairen;  de hoge kostprijs.
Het beheerscomité van de VDAB is op dit moment bezig met een onderzoek van dit voorstel.

- Praktijktesten
Federaal minister van gelijke kansen Dupont stelde een KB voor om praktijktesten inzake racisme mogelijk te maken.
Voordeel hiervan is dat dit bewijsmateriaal zou moeten opleveren die de antidiscriminatiewet vraagt en mogelijk maakt door de omkering van de bewijslast.
Dit systeem heeft echter heel wat nadelen: dit werkt enkel curatief, gezien praktijktesten enkel bedoeld zijn om racisme te bewijzen; de vraag blijft of discriminatie op lange termijn zo vermeden wordt, en of diversiteit hierdoor dan gestimuleerd wordt; de hoge kostprijs; gering draagvlak, onder meer  de werkgevers zijn hier tegen.

- Wetsvoorstel Bonte
Het wetsvoorstel van kamerlid Hans Bonte “ter bevordering van de evenredige arbeidsparticipatie” is grosso modo een omzetting van het Vlaamse decreet houdende evenredige participatie op de arbeidsmarkt (decreet Mahassine) naar het federaal niveau. Dit betekent dat alle ondernemingen en overheden in heel België jaarlijks een actieplan en een vooruitgangsrapport over hun inspanningen inzake diversiteit zouden moeten opstellen. Deze rapportage moet dan prioritair gaan over de tewerkstelling van allochtonen, personen met een arbeidshandicap en vrouwen. De rapportage daarvan zou verplicht gebeuren via de sociale balans, die daarvoor dan moet uitgebreid worden.
Voordelen hiervan dat dit wetsvoorstel beantwoordt aan zowel onze vraag als die van het ACV om diversiteitsplannen te veralgemenen; dat een syndicaal instrument als de sociale balans hiervoor zou gebruikt worden om de effectiviteit te controleren.
Nadelen hiervan zijn dat de sociale balans onder vuur ligt bij werkgevers; en dat de werkgevers hier sowieso geen voorstanders van zijn.

Eigen voorstellen

1. Beleid

- Sectorale akkoorden - sectorconvenanten
Het jaarrapport 2004 van de sectorconvenanten door de administratie werkgelegenheid toont aan dat diversiteit geen gemakkelijk onderwerp is voor de sectoren. Enkel de social profit, het goederenvervoer en de uitzendsector worden genoemd als de sectoren die ook concrete acties voeren rond alle diversiteitsitems. Het goederenvervoer was ook de enige sector met een sectoraal diversiteitsplan.
In een aantal nieuwe sectorale akkoorden zijn engagementen naar diversiteit opgenomen. In de social profit is zelfs het streefcijfer van 10 % allochtonen opgenomen bij de nieuwe aanwervingen. Maar ook in het sectoraal akkoord in het ANPCB is een engagement naar werkzoekende allochtonen opgenomen. En ook op bedrijfsniveau zijn reële engagementen mogelijk: in de CAO met de Lijn is een streefcijfer van 10% allochtonen opgenomen.
Deze sectorconvenanten worden nu heronderhandeld. Op vraag van de vakbonden werd diversiteit als vast agendapunt opgenomen. Maar nu vragen we om diversiteit hierin te versterken: we vragen alle sectoren om een sectoraal diversiteitsplan op te nemen en waar mogelijk streefcijfers voor kansengroepen op te nemen.
Om deze streefcijfers te kunnen controleren moet elk bedrijf het aandeel én van vrouwen én van alle  kansengroepen in het personeel aangeven in de sociale balans. Om met grotere nauwkeurigheid het aandeel van deze kansengroepen op te volgen, is het evenwel nodig een preciezer vorm van registratie toe te passen waar nodig. Voor wat het concept “allochtoon” betreft bestaat al een VESOC-definitie, voor het concept “persoon met een arbeidshandicap“ wordt die op dit moment uitgewerkt.

- Veralgemening diversiteitsplannen
Momenteel bestaat het systeem van vrijwillige, gesubsidieerde diversiteitsplannen. Er zijn op dit moment een 1000-tal bedrijven in Vlaanderen die dergelijk diversiteitsplan hadden. Ondertussen is al een beperkt stuk van de weg afgelegd en werd deze aanpak positief geëvalueerd door een Viona-onderzoek, vooral in termen van sensibilisering (’openen van ogen’).
Eerder dan in te gaan op de discussie van quota, stellen wij een veralgemening van diversiteitsplannen voor.
Wij hebben de idee van verplichte inspanningsverbintenis voor iedere onderneming hebben we reeds voorgesteld op ons congres in 2002. 
Dit standpunt wordt nu ook gedeeld door het ACV, en door het wetsvoorstel Bonte (of een variant hiervan) is er nu ook een politiek voorstel hierover.
We willen eerst het sociaal overleg de kans geven om de veralgemening van diversiteitsplannen te bekomen. De verhoogde belangstelling voor leeftijds-diversiteitsplannen kan daarbij helpen. Dit moet dan gebeuren in de onderhandelingen van volgend jaar voor een nieuw IPA 2007-2008.
Lukt dit niet, dan is de wetgever aan zet. Het wetsvoorstel Bonte is daartoe een aanzet.

- Overheid
De tewerkstelling in de Vlaamse openbare sector is reeds helemaal open voor EU-burgers- hebben. Voor niet EU-burgers - zijn enkel de contractuele betrekkingen toegankelijk, de statutaire niet. In de bovenstaande platformtekst had de Vlaamse regering zich geëngageerd om dit ook open te stellen, maar de huidige minister Bourgeois onderneemt hierin geen stappen. De Vlaams regering dient aan te dringen op een aanpassing van de grondwet. Intussen moeten de grondwettelijke mogelijkheden die er nu zijn volledig worden uitgeput via een decretale uitzonderingsregeling.
Wij pleiten voor het verruimen van de nationaliteitsvoorwaarden voor statutaire betrekkingen in alle overheidsfuncties.

2. Eigen werking

We leggen de lat hoog voor overheid en ondernemingen: we moeten dit ook doen voor onszelf.