Arbeidscontract

Wat is een arbeidsovereenkomst? Wat staat in elke overeenkomst? Hoe lang duurt de opzeggingstermijn bij ontslag?


1. Heb ik een arbeidsovereenkomst?

Volgens de wet heb je een arbeidsovereenkomst als:

  • er een gezagsverhouding is tussen jou en je werkgever
  • je in ruil voor het uitgevoerde werk wordt betaald
  •  je arbeid presteert.

Kortom, een arbeidsovereenkomst is:

  • een overeenkomst tussen een werknemer en een werkgever
  • waarbij de werknemer in dienst is van de werkgever
  • de werknemer verplicht is om arbeid te verrichten
  • de werkgever verplicht is om loon te betalen aan de werknemer.

2. Welke soorten arbeidsovereenkomsten bestaan er?

Er bestaan verschillende soorten arbeidsovereenkomsten, naargelang :

  • de aard van het werk dat je doet
  • de duur
  • of de omvang van de prestaties.

Naargelang de ‘aard van de arbeid’
Onze wetgeving maakt nog steeds een onderscheid tussen arbeiders en bedienden:

  • de arbeider is iemand die hoofdzakelijk met de handen werkt en ontvangt een arbeidersovereenkomst;
  • de bediende verricht hoofdzakelijk hoofdarbeid en krijgt een bediendencontract.

Naargelang de ‘duur’
Je kan een arbeidsovereenkomst sluiten voor:

  • onbepaalde duur
  • een duidelijk omschreven werk
  •  of  een bepaalde tijd.

Volledigheidshalve moeten we ook nog de vervangingsovereenkomst vermelden (de overeenkomst voor het uitvoeren van tijdelijk werk, zoals uitzendarbeid, terbeschikkingstelling) en de arbeidsovereenkomst voor studenten.

Naargelang de ‘omvang van de prestaties’
Je kan tewerkgesteld worden met een voltijdse of een deeltijdse arbeidsovereenkomst.

  • Je werkt met een overeenkomst van deeltijdse arbeid wanneer je minder lang werkt dan iemand met een voltijds contract. Bijvoorbeeld iemand die 20 uur werkt in een onderneming waar je normaal 38 uren in de week werkt.
  • Je arbeidsovereenkomst voor deeltijdse arbeid moet steeds schriftelijk worden opgemaakt uiterlijk op het tijdstip waarop je in dienst treedt. Deze overeenkomst moet de arbeidsregeling (de duur en werkdagen) en het uurrooster (werkperiodes per dag) vermelden.
  • Is er geen schriftelijke overeenkomst of bevat je schriftelijke overeenkomst niet de voorgeschreven vermeldingen, dan zal je arbeidsovereenkomst als een arbeidsovereenkomst van voltijdse arbeid worden beschouwd.

De overheid heeft ook enkele speciale contracten ingevoerd om jongeren de kans te bieden om professionele ervaring te verwerven: de startbaanovereenkomsten, studentenovereenkomsten en leerovereenkomsten.

3. Arbeidsovereenkomst voor onbepaalde duur

Als niet met je wordt afgesproken hoe lang de arbeidsovereenkomst zal duren, dan heb je een arbeidsovereenkomst van onbepaalde tijd. De overeenkomst loopt door tot één van de partijen (jij of de werkgever) deze opzegt. 

Een schriftelijke overeenkomst is niet vereist, maar is uiteraard aan te raden om later problemen te vermijden.

In de praktijk ben je meestal tewerkgesteld met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde duur, tenzij het tegendeel uitdrukkelijk schriftelijk is vastgelegd.

4. Arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd

Bij deze overeenkomst wordt een tijdsduur vastgesteld, een begin- en een einddatum dus. Je overeenkomst zal automatisch eindigen op de dag die daartoe werd vastgelegd.
Een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd moet schriftelijk worden afgesloten. Dit is zo voor iedere werknemer afzonderlijk en ten laatste op het tijdstip waarop je in dienst treedt.

Let op!
Indien je na het verstrijken van de datum of bij het einde van het werk toch verder mag werken, ontstaat er een overeenkomst van onbepaalde duur.Op deze regel is er echter wel een belangrijke afwijking mogelijk.

Je kan met je werkgever overeenkomen maximaal 4 opeenvolgende arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur te sluiten:

  • de duur van elke overeenkomst afzonderlijk mag niet minder dan 3 maanden zijn
  • en de totale duur van de opeenvolgende overeenkomsten mag niet langer zijn dan 2 jaar.

Daarenboven kunnen, na toestemming van de inspectie Toezicht op de Sociale Wetten, ook opeenvolgende arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur gesloten worden waarvan:

  • de duur telkens minimum 6 maanden moet bedragen
  • en de totale duur van deze opeenvolgende contracten niet langer mag zijn dan drie jaar.

5. Arbeidsovereenkomst voor een duidelijk omschreven werk

In dit geval krijg je een overeenkomst om een nauwkeurig omschreven werk uit te voeren. Nadien zal de overeenkomst automatisch aflopen. 

Let op!
De omschrijving van de taak moet voldoende precies zijn. Vanaf de ondertekening van de overeenkomst moet je als werknemer duidelijk kunnen inschatten hoe lang de arbeidsovereenkomst zal duren en wat de omvang is van het overeengekomen werk.
Bijvoorbeeld: een werknemer moet een stock opmaken, een bijzonder computerprogramma maken, de ruwbouw van een huis afwerken…

Wanneer de omschrijving niet voldoende precies is, verglijdt de arbeidsovereenkomst voor een duidelijk omschreven werk in de richting van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd en zal bij de beëindiging toch een verbrekingsvergoeding moeten worden betaald.

6. Vervangingsovereenkomst

Met een vervangingsovereenkomst is het mogelijk een werknemer die tijdelijk afwezig is te vervangen.

Opgelet: een vervangingsovereenkomst is niet mogelijk als de afwezigheid wordt veroorzaakt door:

  • economische redenen,
  • weersomstandigheden
  • staking.

Dergelijke vervangingsovereenkomst moet steeds schriftelijk opgemaakt worden en dit ten laatste op het moment dat je begint te werken.

Bovendien vermeldt de overeenkomst:

  • de reden van de vervanging
  • de naam van de te vervangen werknemer
  • de voorwaarden voor indienstneming.

De vervangingsovereenkomst mag voor bepaalde of onbepaalde duur worden gesloten. Ze mag echter nooit langer dan 2 jaar duren, behalve indien ze werd gesloten ter vervanging van een werknemer die tijdskrediet opneemt.

7. Tijdelijke arbeid en uitzendarbeid

Een arbeidsovereenkomst voor tijdelijke arbeid of voor uitzendarbeid kan worden gesloten in 3 gevallen:

  • de vervanging van een vaste werknemer (bijv. je vervangt een zieke collega tot deze terugkomt)
  • een tijdelijke vermeerdering van werk (bijv. seizoensgebonden activiteiten)
  • de uitvoering van een uitzonderlijk werk (bijv. organiseren van jaarbeurzen, uitvoering van gespecialiseerde opdrachten, inventaris- en balanswerk).

De arbeidsovereenkomst voor tijdelijke arbeid sluit je met de werkgever. Als uitzendkracht ben je in dienst van een uitzendbureau via een arbeidsovereenkomst voor uitzendarbeid.

De onderneming waar je wordt tewerkgesteld, is de ‘gebruiker’ en geeft jou instructies, leiding en toezicht over het overeengekomen werk en veiligheidsmaatregelen.

Voor elke opdracht moet er een schriftelijk contract zijn waarin de reden waarom ze wordt afgesloten wordt vermeld (gaat het om een vervanging, een tijdelijke vermeerdering van werk of om uitzonderlijke arbeid).

Als uitzendkracht (werknemer) moet je hetzelfde loon ontvangen als de vaste werknemers. Je hebt ook recht op de andere loonvoordelen (maaltijdcheques onder dezelfde voorwaarden, vervoerskosten, ploegenpremies ...).

De wetgeving voorziet de tussenkomst van de vakbonden in het kader van interimwerk. Het kan dus zijn dat je in dat geval door hen wordt gecontacteerd.

8. Moet mijn arbeidsovereenkomst schriftelijk worden opgesteld?

De meeste werknemers hebben een schriftelijke arbeidsovereenkomst.
Wanneer je een arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur hebt, is dit echter niet verplicht. We raden je wel aan een geschreven arbeidsovereenkomst te vragen. Hierdoor vermijd je discussies achteraf.

Een schriftelijke overeenkomst is wel verplicht voor:

  • contracten van bepaalde duur
  • vervangingsovereenkomsten
  • een bepaald werk
  • deeltijds werk
  • een stagecontract en voor thuiswerk.

Let op!
Zorg ervoor dat je zoveel mogelijk afspraken op papier zet. Je hebt dan altijd een bewijsmiddel in handen. Het contract moet ondertekend worden door jezelf en je werkgever. Eén exemplaar is voor jou.

Tip: Vooraleer je een arbeidsovereenkomst ondertekent, contacteer je best nog even je vakbondscentrale. Zij kunnen je meer informatie geven over de loon- en arbeidsvoorwaarden die in jouw sector en jouw onderneming van toepassing zijn.

9. Wanneer moet ik mijn arbeidsovereenkomst tekenen?

De schriftelijke arbeidsovereenkomst moet ondertekend zijn voordat je begint te werken. Indien dit niet gebeurd is, gelden alle voorwaarden van een contract van onbepaalde duur. Er is dan ook geen proefperiode. 

De schriftelijke arbeidsovereenkomst moet ondertekend zijn voordat je begint te werken. Indien dit niet gebeurd is, gelden alle voorwaarden van een contract van onbepaalde duur. Er is dan ook geen proefperiode. 

10. Wat staat er in mijn arbeidsovereenkomst?

Of ze nu schriftelijk of mondeling wordt vastgelegd, je arbeidsovereenkomst bevat steeds een aantal basiselementen:

  • de plaats van tewerkstelling (standplaats)
  • de datum van indiensttreding
  • soort arbeidsovereenkomst
  • het loon
  • de bijkomende voordelen
  • de arbeidsduur
  • het uurrooster
  • de functie.

Al deze elementen samen vormen de basis van je arbeidsvoorwaarden.
Uiteraard kunnen deze elementen wel variëren door collectieve arbeidsovereenkomsten (cao‘s), het arbeidsreglement (dat je moet ontvangen) en eventueel ook door de gewoontes binnen de onderneming.

11. Proeftijd

Vaak wordt bij je aanwerving in de arbeidsovereenkomst een proefperiode ingelast.

Een proeftijd is bedoeld om werkgever en werknemer met elkaar kennis te laten maken. De werkgever kan zien of de werknemer wel echt zo goed is als hoe hij of zij in het sollicitatiegesprek overkwam. De werknemer kan zien of het bedrijf of de baan wel aan de verwachtingen voldoet.

Zo’n proefbeding moet schriftelijk vermeld worden in het arbeidscontract en moet ondertekend zijn voordat je begint te werken. Tijdens een proefperiode is de opzegtermijn erg kort: 7 kalenderdagen. De opzegtermijn gaat ook onmiddellijk in.

Bij arbeiders bedraagt de proefperiode ten minste 7 en ten hoogste 14 dagen.
Bij bedienden duurt de proeftijd ten minste 1 maand. Al naargelang hoeveel je verdient kan de proefperiode maximaal 6 maanden of 12 maanden duren.

Wordt er in het proefbeding geen bepaalde periode afgesproken, dan duurt je proeftijd 7 dagen als arbeider en 1 maand als bediende.

De proeftijd kan worden geschorst, bijvoorbeeld wegens ziekte, en daarna met dezelfde periode worden verlengd.

12. Het arbeidsreglement

Naast je arbeidsovereenkomst moet je ook een arbeidsreglement ontvangen.

Het arbeidsreglement is een soort huishoudelijk reglement van het bedrijf waar je gaat werken. Neem dit reglement door vooraleer je het contract ondertekent.

Het arbeidsreglement geldt voor alle werknemers binnen het bedrijf, terwijl een overeenkomst of contract slechts van toepassing is op de partijen - werkgever en werknemer - die het contract afsluiten.

In je arbeidsreglement vind je bijvoorbeeld terug:

  • arbeidsuren
  • rustpauzes
  • vrije dagen
  • wijze en tijdstip van betaling van je loon
  • zwaarwichtige redenen om iemand te ontslaan
  • verzorging en voorkoming van ongevallen
  • preventieve en sanctionerende maatregelen inzake ongewenst seksueel gedrag
  • identificatie van de werknemersvertegenwoordigers (vakbondsafvaardiging, Ondernemingsraad, Comité Preventie en Bescherming op het Werk).

Meer informatie hierover moet je tijdens je onthaal op de eerste werkdag ontvangen.

13. Einde van de overeenkomst: opzeg

Bij de beëindiging van de arbeidsovereenkomst moeten zowel werkgever als werknemer een opzegperiode respecteren.
Dat hoeft niet bij ontslag om dringende reden, wanneer de werknemer een zware fout heeft gemaakt.

Hoe moet de opzeg gebeuren?

Er zijn 3 manieren waarop de opzeg kan gebeuren:

  • met een aangetekende brief
  • bij deurwaardersexploot
  • door afgifte van een brief aan je werkgever.

A. Opzeg door de werkgever
Je werkgever beschikt over 2 manieren om de arbeidsovereenkomst op te zeggen:

  • per aangetekende brief
  • bij deurwaardersexploot

De aangetekende brief heeft uitwerking de derde werkdag na datum van verzending. Een werkdag is elke dag behalve een zon- of een feestdag. Zaterdag telt dus als werkdag, tenzij het een feestdag is. In de praktijk betekent dit dat een aangetekende brief ten laatste woensdag moet gepost zijn om de opzegtermijn op maandag te laten aanvatten.
 

Let op:

  • De weigering of de niet-afhaling van de aangetekende brief zullen geen invloed hebben op de inwerkingtreding van de opzeg.
  • Indien de aangetekende brief naar een foutief (oud) adres werd gezonden, moet er opnieuw een brief worden verstuurd, tenzij je werkgever kan aantonen dat hij niet verwittigd werd van de verandering van woonplaats, en dit ondanks de verplichting in het arbeidsreglement om een eventuele adreswijziging mee te delen. In dit geval is de opzeg op het oude adres geldig.
  • De opzeg kan ook betekend worden door een gerechtsdeurwaarder. In dit geval wordt de opzeg geacht ontvangen te zijn de dag zelf en kan ze dus de volgende dag aanvangen. De eventuele weigering van de werknemer heeft geen enkele invloed op de geldigheid van de betekening. In de praktijk gebeurt het zelden dat de werkgever een deurwaarder inschakelt.

B. Zelf opzeg geven
Als werknemer kan je eveneens je opzeg geven per aangetekende brief of per deurwaardersexploot, maar je kan ook je opzegbrief gewoon afgeven aan je werkgever.
Je overhandigt je werkgever een brief met vermelding van het begin en de duur van de opzegtermijn. Je werkgever tekent dan (meestal) voor ontvangst.

Een opzeg door afgifte van een brief en die door je werkgever wordt aanvaard, begint de dag erop.

Indien de werkgever weigert je opzegbrief te tekenen, dan heeft de kennisgeving niet plaatsgevonden. Je moet dan teruggrijpen naar een aangetekende brief of het deurwaardersexploot.

14. Wanneer gaat de opzegging in?

De aanvangsdatum moet in de opzegbrief worden vermeld.

Voor arbeiders begint de opzeggingstermijn (in principe) te lopen de eerste maandag volgend op de week wanneer de opzeggingstermijn betekend werd.

Voor bedienden begint de opzeggingstermijn de eerste dag van de maand volgend op de maand waarin de opzegging gegeven werd.

15. Hoe lang duurt de opzeggingstermijn?

De duur van de opzeggingstermijn wordt vastgesteld door de wet en door andere rechtsbronnen: koninklijke besluiten, collectieve arbeidsovereenkomsten of individuele overeenkomsten. De opzeggingstermijn is verschillend of je arbeider of bediende bent.

Arbeiders
De opzeggingstermijn bij arbeiders wordt vaak geregeld in collectieve arbeidsovereenkomsten op sectoraal en op bedrijfsvlak. Regelingen kunnen erg van sector tot sector verschillen. We raden je dan ook aan de eigen sectorale regelingen op te vragen. Je kan daarvoor terecht bij je ABVV-beroepssecretaris of je ABVV-beroepscentrale.

Wel legt de wet een algemene regel vast. De opzeggingstermijn voor arbeiders wordt berekend op basis van de anciënniteit van de arbeider. Wanneer je zelf je ontslag geeft, gelden andere opzeggingstermijnen dan wanneer de werkgever het ontslag geeft.

Ben je een arbeider en zit je nog in je proefperiode, dan zijn specifieke regelingen van toepassing.
 

Bedienden
De opzeggingstermijn voor bedienden hangt dan weer samen met de anciënniteit en de hoogte van het bruto jaarloon. Meer info bij BBTK.

16. Mag ik afwezig zijn tijdens de opzeggingstermijn om een nieuwe baan te zoeken?

Het antwoord is ja.

Je hebt het recht om maximum twee halve dagen per week of één hele arbeidsdag afwezig te zijn om een nieuwe baan te zoeken. Dit is zowel in het geval van ontslag door de werkgever als door de werknemer.

Voor deze dagen behoud je gewoon je loon. 

17. Welke sociale documenten moet je krijgen bij opzegging?

Bij het einde van de overeenkomst is de werkgever verplicht je een aantal sociale documenten te overhandigen:

  • een getuigschrift van tewerkstelling (op verzoek van de werknemer) waarop enkel de begin- en de einddatum van de overeenkomst en de aard van de verrichte arbeid worden vermeld
  • de afrekening van de laatste betalingen
  • de individuele rekening van het lopende jaar
  • het werkloosheidsattest C4
  • de belastingsfiche 281.10.

18. Een aantal tips

Laat je afspraken op papier zetten. Je vermijdt hiermee bewijsproblemen achteraf.

Hoeveel je gaat verdienen hoort in het contract staan. Je hebt recht op het loon dat hoort bij de functie. De werkgever mag je niet in een lagere groep indelen omdat je bijvoorbeeld vrouw of van buitenlandse origine bent. Kijk ook altijd na of in de arbeidsovereenkomst staat hoe en waar het salaris wordt uitbetaald.

Contacteer de vakbond voor je ondertekent. Het ABVV kan je meer zicht geven op je loon en je arbeidsvoorwaarden die voor de sector of de onderneming gelden.

Kijk vooraleer je ondertekent ook even het arbeidsreglement van de onderneming na. Dit reglement bevat heel wat regels over verlof, de arbeidstijden, ziekteverzuim, kinderopvang, opleiding enz. die op jou van toepassing zijn eenmaal je bent aangeworven. Als er in de arbeidsovereenkomst naar een dergelijk arbeidsreglement wordt verwezen, is het aan te raden dat op te vragen vooraleer je tekent. Want door je handtekening te zetten onder de arbeidsovereenkomst, ben je ook gebonden aan de inhoud van de arbeidsreglement.

Als je een tijdelijke aanstelling krijgt (een contract voor bepaalde tijd) moet de arbeidsovereenkomst vermelden wanneer het contract afloopt. Bijvoorbeeld door een einddatum te noemen. Het kan ook zijn dat je voor de duur van een bepaald project of de vervanging van een zieke werknemer wordt aangenomen. Dan moet dat blijken uit de tekst in het contract. Bijvoorbeeld doordat er staat ‘aangenomen voor de duur van project X’ of ‘aangenomen voor de duur van de ziekte van Y’.

In de arbeidsovereenkomst moet staan voor hoeveel uur (in voltijds of deeltijds) je komt werken: de arbeidsduur. Als je deeltijds gaat werken, moeten de dagen en/of uren waarop je gaat werken worden vastgelegd in de arbeidsovereenkomst. Dan kan de werkgever ze later niet zonder jouw toestemming wijzigen.

Lees ook

Zoek op trefwoord

arbeidsovereenkomst ontslagen